Ay Sonu KDV Tahakkuk Kaydı
İndirilecek ve hesaplanan KDV hesaplarının ay sonunda karşılaştırılması.
Katma değer vergisi aylık dönemler halinde beyan edilir. Her ayın sonunda o ay içinde oluşan 191 İndirilecek KDV ile 391 Hesaplanan KDV hesapları karşılaştırılır ve devlete ödenecek ya da sonraki aya devredecek tutar bulunur.
İki olası sonuç
1. Hesaplanan KDV daha büyükse
İşletme satışlarında tahsil ettiği KDV, alışlarında ödediğinden fazladır. Aradaki fark devlete ödenir ve 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alınır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 391 Hesaplanan KDV | 30.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 20.000 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | 10.000 |
2. İndirilecek KDV daha büyükse
İşletme alışlarında ödediği KDV'yi o ay içinde tamamen indirememiştir. Kalan tutar iade edilmez, bir sonraki aya devreder ve 190 Devreden KDV hesabında izlenir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 391 Hesaplanan KDV | 18.000 | |
| 190 Devreden KDV | 7.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 25.000 |
Önceki aydan devreden KDV varsa
Bir önceki ayda devreden KDV oluşmuşsa, bu tutar cari ayın indirilecek KDV'sine eklenir. Yani devreden KDV, izleyen ayın başında 191 hesabına aktarılır ya da tahakkuk kaydında doğrudan dikkate alınır.
KDV neden gider değil
İşletme KDV'yi devlet adına tahsil eder ve devlet adına öder. Ne geliri ne de gideridir. Bu yüzden her iki hesap da bilanço hesabıdır ve gelir tablosunda yer almaz. Nihai tüketiciye kadar zincir boyunca aktarılan bu vergi, yalnızca son kullanıcının üzerinde kalır.
KDV hesaplayıcımızla dahil ve hariç tutarları ayrıştırabilir, güncel KDV oranlarına ulaşabilirsiniz.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: verginin matrah, oran, hesaplama, beyan ve muhasebe kaydı arasındaki zincirini kurmak.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: vergiye tabi işlem, istisna, matrah, tahakkuk ve indirilecek-hesaplanan vergi ayrımı.
İşlem ve düşünme akışı
- Mal veya hizmetin vergiye tabi olup olmadığını ve işlem türünü belirleyin.
- Vergisiz bedeli, vergi oranını, varsa tevkifat veya istisna kodunu belge üzerinden doğrulayın.
- Alışta indirilecek, satışta hesaplanan verginin hangi hesapta izleneceğini belirleyin.
- Dönem sonunda mahsup, devreden veya ödenecek tutarın nasıl oluştuğunu tabloyla açıklayın.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
İstisna, tevkifat, ihraç, özel matrah veya indirimli oran içeren işlemler standart yüzde hesabıyla açıklanamaz; fatura kodu ve beyanname karşılığı birlikte incelenmelidir.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Matrah ile vergi dahil toplamı birbirinden ayırmak.
- Alış ve satış vergisini aynı hesap mantığıyla karıştırmamak.
- Tevkif edilen verginin alıcı ve satıcı açısından etkisini ayrı yazmak.
- Beyan dönemi ile fatura tarihini ve ödeme tarihini ayrı ayrı kontrol etmek.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
Uygulama masası
Uygulamayı kapatmadan önce sonucu bir ekstre veya mizan bakiyesiyle karşılaştırın; küçük farklar çoğu zaman varsayımı gösterir.
- Olayı tanımlayın: 100.000 TL vergi hariç bir mal veya hizmet faturasında, örnek olarak %20 oran varsayalım. Matrah 100.000 TL, hesaplanan vergi 20.000 TL ve fatura toplamı 120.000 TL olur. Satışta 600 ve 391; alışta 153 veya ilgili gider ile 191 hesaplarının niteliği ayrıca kontrol edilir.
- Hesapları kurun: Önce faturadaki matrahı, oranı ve vergi tutarını ayrı satırlara ayırın; sonra işlemin satış mı alış mı olduğunu belirleyip 191 İndirilecek KDV ile 391 Hesaplanan KDV'nin dönem sonunda mahsup edilip edilmediğini inceleyin.
- Sonucu test edin: İade, istisna, tevkifat veya devreden vergi varsa standart örneği doğrudan kopyalamayın; fatura türünü ve ilgili uygulama sayfasını ayrıca doğrulayın.
Sayısal mini örnek
100.000 TL vergi hariç bir mal veya hizmet faturasında, örnek olarak %20 oran varsayalım. Matrah 100.000 TL, hesaplanan vergi 20.000 TL ve fatura toplamı 120.000 TL olur. Satışta 600 ve 391; alışta 153 veya ilgili gider ile 191 hesaplarının niteliği ayrıca kontrol edilir.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 100.000 x %20 = 20.000 TL vergi; 100.000 + 20.000 = 120.000 TL toplamdır. Satışta 120.000 TL alacak veya kasa, 100.000 TL satış ve 20.000 TL hesaplanan KDV olarak ayrılır. Alışta yön tersine döner ve 191 İndirilecek KDV kontrol edilir.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: yalnızca oranı hesaplamakla kalmayın; faturadaki işlem kodunu, beyanname alanını ve muhasebe hesabını aynı satırda eşleştirin.