Amortisman ve Normal Amortisman Yöntemi

Amortismanın mantığı, şartları ve eşit tutarlı yöntemle hesaplanması.

Amortisman, bir duran varlığın maliyetinin faydalı ömrü boyunca gidere dönüştürülmesidir. Bir makine beş yıl kullanılacaksa maliyetinin tamamının alındığı yıl gider yazılması yanlış olur; makine beş yıl boyunca gelir üretecektir, bu yüzden maliyeti de beş yıla dağıtılmalıdır. Bu, dönemsellik kavramının uygulamasıdır.

Amortisman ayırma şartları

Varlık işletmede bir yıldan fazla kullanılacak olmalıdır.
Yıpranmaya, aşınmaya veya değerden düşmeye maruz olmalıdır.
İşletmenin aktifinde kayıtlı olmalıdır.
Değeri, Vergi Usul Kanununda belirlenen haddi aşmalıdır.

Bu haddin altında kalan demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir. Güncel tutar için VUK had ve tutarları sayfasına bakabilirsiniz.

Arsa ve araziler amortismana tabi değildir, çünkü yıpranmazlar. Ancak üzerlerinde yapılan düzenlemeler için amortisman ayrılabilir.

Normal amortisman yöntemi

Eşit tutarlı amortisman olarak da anılır. Maliyet bedeli faydalı ömre bölünür ve her yıl aynı tutar gider yazılır. Amortisman oranı, faydalı ömrün tersidir.

Formül

Yıllık amortisman = Maliyet bedeli × Amortisman oranı

Amortisman oranı = 1 ÷ Faydalı ömür

Sayısal örnek

Maliyeti 500.000 lira olan, faydalı ömrü 5 yıl olan bir makine için amortisman oranı yüzde 20, yıllık amortisman 100.000 liradır.

Normal amortisman tablosu
Yıl	Amortisman	Birikmiş amortisman	Net defter değeri
1	100.000	100.000	400.000
2	100.000	200.000	300.000
3	100.000	300.000	200.000
4	100.000	400.000	100.000
5	100.000	500.000	0

Muhasebe kaydı

Yıllık amortisman kaydı
Hesap	Borç	Alacak
770 Genel Yönetim Giderleri	100.000
257 Birikmiş Amortismanlar		100.000

Varlık üretimde kullanılıyorsa 730 Genel Üretim Giderleri, pazarlamada kullanılıyorsa 760 hesabı borçlandırılır.

Kıst amortisman

Binek otomobillerde, varlığın işletmeye girdiği ay tam sayılarak yılın kalan aylarına isabet eden kısım kadar amortisman ayrılır. Diğer varlıklarda ise varlık yılın hangi ayında alınırsa alınsın tam yıl amortismanı ayrılabilir.

Hesaplama aracı

Amortisman hesaplayıcımızla her iki yöntem için de yıl yıl tablo üretebilirsiniz.

Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi

Bu bölümün amacı: kavramın kapsamını, muhasebe mantığını ve uygulamadaki sonuçlarını birlikte açıklamak.

Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: borç-alacak eşitliği, hesap grupları, belge düzeni ve dönemsellik ilkesi.

İşlem ve düşünme akışı

İşlemin ekonomik olayını tek cümleyle yazın.
Belgeyi, tarihi, tarafları ve tutarın hangi döneme ait olduğunu ayırın.
Etkilenen hesapları niteliğine göre seçin; borç ve alacak yönünü gerekçelendirin.
Kayıt sonrası yardımcı defter, mizan ve ilgili mali tablo etkisini kontrol edin.

Karar vermeden önce sorulacak sorular

Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?

İstisnalar ve sınır durumları

İşlemin peşin, vadeli, yabancı paralı, dönem sonuna taşan veya vergi istisnasına tabi olması temel kaydı değiştirebilir.

Uygulama dosyası kontrol listesi

Belge tarihi ile ödeme tarihini birbirine karıştırmamak.
Hesap kodunu yalnızca adına bakarak değil, ekonomik özüne göre seçmek.
KDV, stopaj, tevkifat ve dönem ayırma etkisini ayrıca incelemek.
Kaydın borç-alacak denkliğini belge ve yardımcı hesap bakiyesiyle karşılaştırmak.

Kendini sınama

Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?

Kontrollü bir örnek

Bu işlemde açıklama satırı önemlidir: birkaç ay sonra dosyaya bakan biri kararın nedenini anlayabilmelidir.

Olayı tanımlayın: Örnek olay: 120.000 TL bedelli bir demirbaşın beş yıllık faydalı ömrü olduğunu varsayalım. Basitleştirilmiş doğrusal örnekte yıllık amortisman 24.000 TL, aylık pay 2.000 TL'dir. Varlığın kullanıma hazır olduğu tarih ve faydalı ömür gerçek kayıtta ayrıca belirlenir.
Hesapları kurun: Önce varlığın maliyetini, aktife giriş tarihini ve birikmiş amortismanı ayırın. Sonra giderin 730, 760 veya 770'den hangisinde izleneceğini kullanım amacına göre seçip 257 Birikmiş Amortisman ile karşılaştırın.
Sonucu test edin: Vergi mevzuatındaki oran ve süreler örnekteki varsayımdan farklı olabilir; güncel had ve listeler için pratik bilgiler bölümünü kontrol edin.

Sayısal mini örnek

Örnek olay: 120.000 TL bedelli bir demirbaşın beş yıllık faydalı ömrü olduğunu varsayalım. Basitleştirilmiş doğrusal örnekte yıllık amortisman 24.000 TL, aylık pay 2.000 TL'dir. Varlığın kullanıma hazır olduğu tarih ve faydalı ömür gerçek kayıtta ayrıca belirlenir.

Çözüm ve sonuç

Çözüm: 120.000 / 5 = 24.000 TL yıllık amortisman; 24.000 / 12 = 2.000 TL aylık paydır. Yönetim gideri varsayımında örnek kayıt 770 borç 2.000 TL, 257 alacak 2.000 TL olur. Gerçek kayıtta faydalı ömür ve aktife giriş tarihi ayrıca doğrulanır.

Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.

Sık karıştırılan noktalar

Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.

Bir adım daha ileri

Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.