Muhasebe İçi Envanter
Fiili durum ile kayıtlar arasındaki farkların düzeltme kayıtlarıyla giderilmesi.
Muhasebe içi envanter, fiili tespit sonuçlarının defter kayıtlarıyla karşılaştırılması ve aradaki farkların düzeltme kayıtlarıyla giderilmesi aşamasıdır. Bu aşama tamamlanmadan mali tablolar hazırlanamaz.
Yapılan başlıca kayıtlar
Amortisman ayrılması
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | xxx | |
| 257 Birikmiş Amortismanlar | xxx |
Varlığın kullanıldığı yere göre 730 veya 760 gibi başka bir maliyet hesabı da kullanılabilir.
Şüpheli alacak karşılığı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 654 Karşılık Giderleri | xxx | |
| 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı | xxx |
Peşin ödenen giderin döneme ait kısmı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | xxx | |
| 180 Gelecek Aylara Ait Giderler | xxx |
Senetli alacaklarda reeskont
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 657 Reeskont Faiz Giderleri | xxx | |
| 122 Alacak Senetleri Reeskontu | xxx |
İzleyen dönem başında bu kayıt ters çevrilir ve 647 Reeskont Faiz Gelirleri hesabına alınır.
Kasa sayım farkı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları | xxx | |
| 100 Kasa | xxx |
Sebep bulunursa sorumlu kişinin hesabına, bulunamazsa 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına aktarılır.
Sıralama önemlidir
Envanter kayıtları belirli bir sırayla yapılmalıdır. Örneğin stok değerlemesi yapılmadan satılan malın maliyeti hesaplanamaz; satılan malın maliyeti bilinmeden gelir tablosu düzenlenemez. Amortisman ayrılmadan dönem gideri eksik kalır ve kâr yanlış çıkar.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: işlemin dönem sonucuna ve mali tablo kalemlerine hangi kanaldan ulaştığını göstermek.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: hesap sınıfları, bakiye mantığı, tahakkuk, değerleme ve dönem sonu işlemleri.
İşlem ve düşünme akışı
- Dönem başı bakiyeyi, dönem içi hareketi ve dönem sonu bakiyeyi ayırın.
- Stok, alacak, borç veya maliyetin hangi değerleme kuralıyla ölçüldüğünü belirleyin.
- Düzeltme, karşılık, amortisman veya yansıtma kaydını ana işlemden ayırın.
- Mizan bakiyesinin bilanço veya gelir tablosundaki karşılığını açıklayın.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
Değerleme yöntemi, sayım farkı, karşılık, amortisman ve dönem sonu yansıtma işlemleri aynı hesabın dönem içi hareketinden farklı kurallar taşır.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Dönem içi kayıt ile dönem sonu düzeltmesini ayırmak.
- Brüt tutar, karşılık ve net defter değerini ayrı göstermek.
- Mizan toplamı denk olsa bile yanlış sınıflandırma ihtimalini araştırmak.
- Mali tablo etkisini hesap bazında izleyebilmek.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
Belgeden sonuca
Buradaki amaç tek bir fişi ezberletmek değil, aynı mantığı farklı belge ve dönemlerde yeniden kurabilmektir.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: dönem başında 80.000 TL maliyetli stok bulunuyor, dönem içinde 50.000 TL'lik alış yapılıyor ve sayım sonunda 30.000 TL stok kalıyor. Satılan malın maliyeti, alış toplamı ile dönem sonu stok arasındaki ilişki kurularak açıklanır.
- Hesapları kurun: Fatura, ambar giriş-çıkışı ve sayım listesini aynı ürün veya yardımcı hesap bazında eşleştirin. 153 Ticari Mallar, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti ve varsa 157 Diğer Stoklar arasındaki aktarımı dönem sonunda kontrol edin.
- Sonucu test edin: Fire, değer düşüklüğü, konsinye veya üretim işletmesi söz konusuysa basit ticari mal örneğini kullanmayın; maliyet yöntemini ayrıca belirtin.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: dönem başında 80.000 TL maliyetli stok bulunuyor, dönem içinde 50.000 TL'lik alış yapılıyor ve sayım sonunda 30.000 TL stok kalıyor. Satılan malın maliyeti, alış toplamı ile dönem sonu stok arasındaki ilişki kurularak açıklanır.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 80.000 TL dönem başı stok + 50.000 TL alış - 30.000 TL dönem sonu stok = 100.000 TL satılan malın maliyetidir. Sayım farkı veya değer düşüklüğü varsa bu basit formülün üzerine ayrıca düzeltme yapılır.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: maliyet sonucunu miktar, kapasite ve fire varsayımını değiştirerek yeniden çalışın. Sonucun hangi varsayıma duyarlı olduğunu görün.