264 Özel Maliyetler
Kiralanan bir gayrimenkule yapılan ve kira süresi sonunda mal sahibine bırakılacak olan değer artırıcı harcamalardır. Kira süresi boyunca eşit taksitlerle itfa edilir.
Bu hesap, tekdüzen hesap planının 2 Duran Varlıklar sınıfında ve 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar grubunda bulunur. Kaydın doğru yapılabilmesi için işlemin ekonomik özü, ilgili belge, tahakkuk tarihi ve seçilen karşı hesap birlikte değerlendirilmelidir.
| Hesap kodu | 264 |
| Sınıf | 2 Duran Varlıklar |
| Grup | 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar |
| Niteliği | Aktif (Varlık) |
| Borçlandırıldığında | artar |
| Alacaklandırıldığında | azalır |
| Normal bakiyesi | Borç bakiyesi verir. |
Bilançonun aktif tarafında yer alır.
264 Özel Maliyetler hesabı nasıl kullanılır?
- Özel Maliyetler kapsamındaki varlık veya alacak doğduğunda 264 hesabı borçlandırılır; karşı hesap işlemin kaynağına göre kasa, banka, satıcı ya da gelir hesabı olabilir.
- Varlık azaldığında, devredildiğinde veya tahsil edildiğinde 264 hesabı alacaklandırılır; tahsilat varsa 100 Kasa ya da 102 Bankalar borçlandırılır.
Karşı hesap, işlemin ödeme şekline ve niteliğine göre değişir. Nakit işlemlerde 100 Kasa, banka hareketlerinde 102 Bankalar, vadeli ticari işlemlerde 120 Alıcılar veya 320 Satıcılar sık görülür; ancak kayıt yalnızca belge ve olayın gerçek içeriğine göre kurulmalıdır.
Örnek senaryolar
Senaryo 1: hesabın artması
İşletme, Özel Maliyetler hesabını etkileyen 25.000 TL tutarlı bir işlem yapıyor. Önce faturayı veya sözleşmeyi inceleyin; işlemin ekonomik özü bu hesabın kapsamındaysa hesap artar. Karşı hesap, ödeme nakit mi, banka yoluyla mı, yoksa vadeli mi yapıldı sorusuna göre seçilir. Açıklama satırına işlem tarihi, belge numarası ve yardımcı hesap bilgisi yazılır.
Senaryo 2: hesabın azalması veya kapanması
Aynı hesabın 8.000 TL'lik kısmı tahsil ediliyor, ödeniyor, devrediliyor veya dönem sonunda aktarılıyor olsun. Bu kez 264 Özel Maliyetler hesabının azalır yönü incelenir. Kapanış kaydı yapılacaksa karşı hesabın gerçekten ilgili dönem sonucuna ya da yeni sınıflandırmaya ait olduğunu kontrol edin.
| Aşama | Kontrol | Beklenen sonuç |
|---|---|---|
| 1. Belge | Tarih, tutar ve işlem türü | Belge ile kayıt tutarı uyumlu |
| 2. Hesap | 264 hesabının niteliği | Aktif (Varlık); Borç bakiyesi verir. |
| 3. Karşı hesap | Ödeme, borçlanma veya aktarım biçimi | Borç ve alacak toplamı eşit |
| 4. Dönem sonu | Yardımcı defter ve ana hesap | Bakiye gerekçelendirilebilir |
Uygulama dosyası: bu hesabı incelerken
Bu hesap için yalnızca borç ve alacak yönünü bilmek yeterli değildir. Hesap kartını incelerken aşağıdaki örnekleri belgeyle eşleştirin:
- Özel Maliyetler hesabını doğuran işlemi belge, tarih ve karşı hesap bilgisiyle açıklayın.
- Hesap bakiyesi Borç bakiyesi verir. olmalıdır; ters bakiye görülürse kayıt ve sınıflandırmayı yeniden inceleyin.
Karar soruları
- Bu işlem gerçekten Özel Maliyetler hesabının kapsamına giriyor mu?
- Hesabın artar veya azalır yönünde çalışmasının ekonomik gerekçesi nedir?
- Belge, yardımcı hesap ve ana hesap bakiyesi birbirini doğruluyor mu?
- Dönem sonunda değerleme, karşılık, reeskont veya aktarım gerekiyor mu?
İz sürme ve mutabakat
Önce belgeyi, sonra yardımcı hesap hareketini, ardından ana hesap bakiyesini okuyun. Son adımda bu bakiyenin bilanço veya gelir tablosunda hangi satıra gittiğini açıklayın. Böylece hesap kodu ezberlenmiş bir numara olmaktan çıkar, işlemin izlenebilir bir parçası haline gelir.
Bu hesapta sık yapılan hatalar
- Hesap adı benziyor diye aynı işlemi kardeş hesaba taşımak; ekonomik öz ve hesap planı açıklaması birlikte okunmalıdır.
- 25.000 TL'lik örnek tutarı gerçek parametre sanmak; tutar yalnızca kayıt yönünü göstermek içindir.
- Belge, yardımcı hesap, mizan ve banka/kasa hareketini birbirinden kopuk kontrol etmek.
Kontrol noktaları
- Hesap kodu ile işlemin niteliğinin ve maddi olmayan duran varlıklar kapsamının uyumunu kontrol edin.
- Borç ve alacak toplamlarının eşit olduğunu, karşı hesabın doğru seçildiğini doğrulayın.
- Borç bakiyesi verir. Ters bakiye varsa kayıt tarihi, mahsup ve sınıflandırma hatalarını inceleyin.
- Dönem sonunda belge, yardımcı defter ve ana hesap bakiyesini mutabık hale getirin.