Şirket Kuruluş Kayıtları
Sermaye taahhüdü ve ödemesinin muhasebeleştirilmesi.
Şirket kuruluşunda iki ayrı olay vardır: ortakların sermaye taahhüdü ve bu taahhüdün ödenmesi. İkisi ayrı kaydedilir.
1. Taahhüt kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 501 Ödenmemiş Sermaye | 1.000.000 | |
| 500 Sermaye | 1.000.000 |
501 hesabı, sermayeyi düzenleyen bir hesaptır ve bilançoda 500 hesabından indirilerek gösterilir.
2. Ödeme kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 250.000 | |
| 501 Ödenmemiş Sermaye | 250.000 |
Ödeme yapıldıkça 501 hesabı azalır. Tamamı ödendiğinde bu hesap kapanır.
Ayni sermaye
Sermaye nakit yerine varlıkla da konabilir. Bu durumda varlığın değeri mahkemece atanan bilirkişi tarafından tespit edilir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 252 Binalar | 600.000 | |
| 501 Ödenmemiş Sermaye | 600.000 |
Kuruluş giderleri
Noter, ticaret sicili, tescil ve ilan gibi kuruluş giderleri doğrudan gider yazılabilir ya da aktifleştirilerek 262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri hesabında izlenip itfa edilebilir.
Bu konuyu gerçekten öğrenme rehberi
Bu bölümün amacı: kavramın kapsamını, muhasebe mantığını ve uygulamadaki sonuçlarını birlikte açıklamak.
Başlamadan önce bilinmesi gerekenler: borç-alacak eşitliği, hesap grupları, belge düzeni ve dönemsellik ilkesi.
İşlem ve düşünme akışı
- İşlemin ekonomik olayını tek cümleyle yazın.
- Belgeyi, tarihi, tarafları ve tutarın hangi döneme ait olduğunu ayırın.
- Etkilenen hesapları niteliğine göre seçin; borç ve alacak yönünü gerekçelendirin.
- Kayıt sonrası yardımcı defter, mizan ve ilgili mali tablo etkisini kontrol edin.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Bu olay hangi ekonomik kaynağı, borcu, geliri veya gideri değiştiriyor?
- Belge var mı; belge tarihi, işlem tarihi ve ödeme tarihi aynı mı?
- İşlem hangi hesapta izlenmeli ve bu hesabın normal bakiyesi nedir?
- Bu kayıt hangi mali tablo kalemini ve hangi dönemin sonucunu etkiliyor?
İstisnalar ve sınır durumları
İşlemin peşin, vadeli, yabancı paralı, dönem sonuna taşan veya vergi istisnasına tabi olması temel kaydı değiştirebilir.
Uygulama dosyası kontrol listesi
- Belge tarihi ile ödeme tarihini birbirine karıştırmamak.
- Hesap kodunu yalnızca adına bakarak değil, ekonomik özüne göre seçmek.
- KDV, stopaj, tevkifat ve dönem ayırma etkisini ayrıca incelemek.
- Kaydın borç-alacak denkliğini belge ve yardımcı hesap bakiyesiyle karşılaştırmak.
Kendini sınama
- Konuyu bir cümlede tanımlayıp kapsamına girmeyen bir örnek verebilir misiniz?
- Aynı işlemi peşin ve vadeli olarak kaydettiğinizde hangi hesap değişir?
- Bir tutarın dönemsellik veya vergi yönünden neden farklılaşabileceğini açıklayabilir misiniz?
- Kayıt doğru göründüğü halde hangi belge ve mutabakatlarla tekrar kontrol edersiniz?
İşlem dosyasını kurma
Örneği okurken önce kararın dayandığı bilgiyi, sonra kaydın sonucunu ayırın.
- Olayı tanımlayın: Örnek olay: ortaklar 500.000 TL sermaye taahhüt ediyor, bunun 200.000 TL'si bankaya yatırılıyor. Taahhüt ile ödeme iki ayrı olaydır; biri gerçekleştiğinde diğeri olmuş gibi tek kayıt yapılmaz.
- Hesapları kurun: Karar veya sözleşme tarihini, taahhüt tutarını ve fiilî ödeme belgesini ayırın. 500 Sermaye, 501 Ödenmemiş Sermaye ve 102 Bankalar hesaplarının hangi aşamada çalıştığını açıklama satırında gösterin.
- Sonucu test edin: Kâr dağıtımı, yedekler ve ortak cari hesapları için genel örneği kopyalamadan şirket türünü ve karar tarihini doğrulayın.
Sayısal mini örnek
Örnek olay: ortaklar 500.000 TL sermaye taahhüt ediyor, bunun 200.000 TL'si bankaya yatırılıyor. Taahhüt ile ödeme iki ayrı olaydır; biri gerçekleştiğinde diğeri olmuş gibi tek kayıt yapılmaz.
Çözüm ve sonuç
Çözüm: 500.000 TL taahhüt ile 200.000 TL ödeme aynı olay değildir. Taahhüt kaydından sonra 300.000 TL ödenmemiş sermaye kalır; 200.000 TL banka yatırımı gerçekleştiğinde 102 Bankalar borç, 501 Ödenmemiş Sermaye alacak çalışır.
Bu örneği kendi belgenize uyarlarken tarih, tutar, vergi türü, vade ve yardımcı hesap açıklamasını ayrı ayrı yazın. Böylece kayıt yalnızca denk değil, sonradan izlenebilir olur.
Sık karıştırılan noktalar
- Belge tarihi ile ödeme tarihini aynı kabul etmeyin; tahakkuk ve nakit hareketi farklı günlerde olabilir.
- Hesap kodu doğru olsa bile karşı hesap, vergi uygulaması veya dönem ayrımı yanlış olabilir.
- Örnekteki tutarları güncel oran gibi kullanmayın; güncel parametre gerekiyorsa ilgili resmî kaynak bilgisini ve hesaplayıcıyı açın.
Bir adım daha ileri
Bir adım ileri: bu işlemi farklı bir belge, taraf veya dönemle tekrar kurup değişen varsayımı ve sabit kalan muhasebe mantığını not edin.